Οι αριθμοί αυτοί αποτυπώνουν το πραγματικό μέγεθος της υγειονομικής κρίσης που προκαλούν πλέον οι ακραίες θερμοκρασίες, με τους επιστήμονες να επισημαίνουν ότι η θερμική καταπόνηση εξελίσσεται σε μία από τις μεγαλύτερες απειλές για τη δημόσια υγεία στην Ευρώπη.
Πάνω από 10.000 θάνατοι μέσα σε μία εβδομάδα
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, μόνο κατά την κορύφωση του καύσωνα, μεταξύ 22 και 28 Ιουνίου, καταγράφηκαν περίπου 10.000 επιπλέον θάνατοι σε επτά χώρες – Γερμανία, Γαλλία, Βέλγιο, Ισπανία, Ολλανδία, Ελβετία και Λουξεμβούργο.
Σε αυτούς προστίθενται ακόμη περίπου 2.200 θάνατοι στην Αγγλία και την Ουαλία, τους οποίους η βρετανική Μετεωρολογική Υπηρεσία (Met Office) αποδίδει στο κύμα ακραίας ζέστης που επικράτησε μεταξύ 18 και 28 Ιουνίου.
Παράλληλα, η ευρωπαϊκή πλατφόρμα παρακολούθησης υπερβάλλουσας θνησιμότητας EuroMOMO, η οποία παρακολουθεί δεδομένα από 24 χώρες και σχεδόν 400 εκατομμύρια κατοίκους, κατέγραψε 14.260 επιπλέον θανάτους μόνο κατά την τελευταία εβδομάδα του Ιουνίου. Οι επιστήμονες διευκρινίζουν ότι τα στοιχεία παραμένουν προκαταρκτικά και θα οριστικοποιηθούν τις επόμενες εβδομάδες.
«Το καλοκαίρι δεν έχει τελειώσει ακόμη»
Ιδιαίτερα ανησυχητική ήταν η προειδοποίηση του Περιφερειακού Διευθυντή του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για την Ευρώπη, Χανς Χένρι Κλούγκε, ο οποίος τόνισε ότι το μεγαλύτερο μέρος του καλοκαιριού βρίσκεται ακόμη μπροστά.
«Το καλοκαίρι δεν έχει τελειώσει ακόμη. Διαθέτουμε τα μέσα για να αποτρέψουμε αυτούς τους θανάτους», υπογράμμισε, καλώντας τις κυβερνήσεις να αντιμετωπίσουν τους καύσωνες ως ζήτημα δημόσιας υγείας και όχι απλώς ως ένα ακραίο καιρικό φαινόμενο.
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο επιδημιολόγος του δανέζικου Statens Serum Institut και συντονιστής της EuroMOMO, Λάσε Φέστεργκααρντ, σημείωσε ότι μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν άλλοι παράγοντες που να μπορούν να εξηγήσουν την τόσο έντονη αύξηση της θνησιμότητας, πέρα από τις εξαιρετικά υψηλές θερμοκρασίες.
Οι ηλικιωμένοι πλήρωσαν το μεγαλύτερο τίμημα
Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι η συντριπτική πλειονότητα των θυμάτων ήταν ηλικιωμένοι.
Στην Ισπανία, σχεδόν τα δύο τρίτα των θανάτων αφορούσαν άτομα άνω των 85 ετών, ενώ στη Γερμανία περισσότεροι από 9 στους 10 επιπλέον θανάτους αφορούσαν πολίτες ηλικίας άνω των 65 ετών.
Οι ειδικοί εξηγούν ότι οι παρατεταμένες υψηλές θερμοκρασίες επιβαρύνουν ιδιαίτερα το καρδιαγγειακό και το αναπνευστικό σύστημα, αυξάνοντας τον κίνδυνο εμφραγμάτων, εγκεφαλικών επεισοδίων, αφυδάτωσης και πολυοργανικής ανεπάρκειας.
Χώρες με τα μεγαλύτερα πλήγματα
Η εικόνα που προκύπτει από τα εθνικά στοιχεία είναι ιδιαίτερα ανησυχητική:
Γερμανία: Περισσότεροι από 5.700 επιπλέον θάνατοι μέσα σε μία εβδομάδα, με το Ινστιτούτο Robert Koch να κάνει λόγο για το πιο θανατηφόρο καλοκαίρι των τελευταίων ετών.
Γαλλία: Πάνω από 2.000 επιπλέον θάνατοι καταγράφηκαν μόνο μέσα στην εβδομάδα κορύφωσης του καύσωνα.
Βέλγιο: Καταγράφηκε η υψηλότερη υπερβάλλουσα θνησιμότητα από καύσωνα στον 21ο αιώνα, με σχεδόν 1.750 επιπλέον θανάτους.
Ισπανία: Περισσότεροι από 600 θάνατοι αποδόθηκαν στις ακραίες θερμοκρασίες μέσα σε λίγες ημέρες.
Ολλανδία, Ελβετία και Λουξεμβούργο κατέγραψαν επίσης σημαντική αύξηση της θνησιμότητας σε σχέση με τον μέσο όρο της εποχής.
Η κλιματική αλλαγή επιδεινώνει την κατάσταση
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι τα κύματα καύσωνα στην Ευρώπη γίνονται ολοένα συχνότερα, εντονότερα και μεγαλύτερης διάρκειας εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής.
Ιδιαίτερα επικίνδυνο θεωρείται το φαινόμενο των λεγόμενων «τροπικών νυχτών», όταν η θερμοκρασία δεν πέφτει κάτω από τους 20 βαθμούς Κελσίου, στερώντας από τον ανθρώπινο οργανισμό τη δυνατότητα να ανακάμψει από τη θερμική καταπόνηση της ημέρας. Οι ειδικοί τονίζουν ότι οι υψηλές νυχτερινές θερμοκρασίες αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο θανάτου, ιδιαίτερα για ηλικιωμένους και άτομα με χρόνια νοσήματα.
Τι σημαίνει «υπερβάλλουσα θνησιμότητα»
Οι αριθμοί που παρουσιάζονται δεν αφορούν αποκλειστικά θανάτους που έχουν πιστοποιηθεί ιατρικά ως άμεση συνέπεια του καύσωνα.
Η υπερβάλλουσα θνησιμότητα (excess mortality) υπολογίζει πόσοι περισσότεροι άνθρωποι πέθαναν σε σχέση με τον αναμενόμενο μέσο όρο της συγκεκριμένης χρονικής περιόδου. Η μέθοδος αυτή χρησιμοποιείται διεθνώς για την αποτύπωση των συνολικών επιπτώσεων ακραίων γεγονότων, όπως οι πανδημίες και οι καύσωνες, καθώς περιλαμβάνει τόσο τους άμεσους όσο και τους έμμεσους θανάτους που συνδέονται με αυτά.
Ένα καλοκαίρι που μόλις ξεκίνησε
Παρά το ήδη βαρύ απολογισμό, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η Ευρώπη εισέρχεται τώρα στην πιο θερμή περίοδο του καλοκαιριού. Οι μετεωρολογικές προβλέψεις κάνουν λόγο για νέα κύματα ακραίας ζέστης τις επόμενες εβδομάδες, ενώ οι αυξανόμενες θερμοκρασίες συνοδεύονται ήδη από εκτεταμένες πυρκαγιές σε αρκετές χώρες της ηπείρου.
Το μήνυμα των επιστημόνων είναι σαφές: χωρίς αποτελεσματικά σχέδια προστασίας των ευάλωτων ομάδων, καλύτερη προετοιμασία των συστημάτων υγείας και ουσιαστικά μέτρα προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, οι ανθρώπινες απώλειες ενδέχεται να αυξηθούν ακόμη περισσότερο μέχρι το τέλος του καλοκαιριού.