«Είσιεν σγιαν είχαν ούλλοι τους τζι η Τζιύπρου το κρυφόν της…»
Με αυτούς τους αθάνατους στίχους ο εθνικός ποιητής της Κύπρου, Βασίλης Μιχαηλίδης, αποτύπωσε τη μεγαλύτερη ίσως τραγωδία της νεότερης κυπριακής ιστορίας. Η 9η Ιουλίου 1821 δεν αποτελεί μόνο ημέρα εθνικού πένθους για την Κύπρο, αλλά και σύμβολο αυτοθυσίας, πίστης και αγώνα για την ελευθερία.
Συμπληρώνονται φέτος 205 χρόνια από τη μαύρη εκείνη ημέρα, όταν ο Αρχιεπίσκοπος Κυπριανός, μαζί με τους μητροπολίτες Πάφου, Κιτίου και Κυρηνείας, οδηγήθηκαν στην αγχόνη και στον αποκεφαλισμό, εγκαινιάζοντας ένα από τα πιο αιματηρά κεφάλαια της κυπριακής ιστορίας.
Η απόφαση που οδήγησε στο μαρτύριο
Με το ξέσπασμα της Ελληνικής Επανάστασης, οι οθωμανικές αρχές αντιμετώπισαν την Κύπρο ως πιθανή εστία εξέγερσης. Παρότι στο νησί δεν εκδηλώθηκε επαναστατικό κίνημα, η ενεργός συμμετοχή Κυπρίων στη Φιλική Εταιρεία, η οικονομική ενίσχυση του Αγώνα και η αποστολή εθελοντών στην επαναστατημένη Ελλάδα προκάλεσαν έντονη ανησυχία στην Υψηλή Πύλη.
Ο Οθωμανός διοικητής της Κύπρου, Κιουτσούκ Μεχμέτ Πασάς, αποφάσισε να προχωρήσει σε παραδειγματική εξόντωση της πολιτικής, εκκλησιαστικής και οικονομικής ηγεσίας του τόπου, επιχειρώντας να αποτρέψει οποιαδήποτε σκέψη εξέγερσης.
Ο Αρχιεπίσκοπος Κυπριανός γνώριζε ότι βρισκόταν στο στόχαστρο. Παρά τις προτροπές να εγκαταλείψει την Κύπρο και να σωθεί, αρνήθηκε να εγκαταλείψει το ποίμνιό του, επιλέγοντας συνειδητά να παραμείνει δίπλα στον λαό του μέχρι τέλους.
Το ολοκαύτωμα της 9ης Ιουλίου
Στις 9 Ιουλίου 1821 ο Κυπριανός απαγχονίστηκε στην πλατεία Σεραγίου της Λευκωσίας.
Την ίδια ημέρα αποκεφαλίστηκαν οι μητροπολίτες Πάφου Χρύσανθος, Κιτίου Μελέτιος και Κυρηνείας Λαυρέντιος, ενώ ακολούθησαν οι εκτελέσεις εκατοντάδων προκρίτων, κληρικών και επιφανών Κυπρίων.
Οι διώξεις δεν σταμάτησαν εκεί.
Τις επόμενες ημέρες κατέφθασαν στην Κύπρο χιλιάδες Οθωμανοί στρατιώτες, οι οποίοι εξαπέλυσαν κύμα μαζικών εκτελέσεων και διωγμών. Μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα θανατώθηκαν τουλάχιστον 470 Κύπριοι, ενώ ιστορικές μελέτες εκτιμούν ότι περισσότεροι από 2.000 Έλληνες της Κύπρου έχασαν συνολικά τη ζωή τους στα αντίποινα της περιόδου.
Η Κύπρος δεν λύγισε
Παρά το βαρύ πλήγμα, η κυπριακή συμμετοχή στην Ελληνική Επανάσταση όχι μόνο δεν σταμάτησε αλλά ενισχύθηκε.
Εκατοντάδες Κύπριοι εγκατέλειψαν το νησί και κατατάχθηκαν στα επαναστατικά σώματα στην Ελλάδα, πολεμώντας σε σημαντικές μάχες του Αγώνα.
Άλλοι προσέφεραν μεγάλα χρηματικά ποσά, πολύτιμα αντικείμενα, ακόμη και ολόκληρες τις περιουσίες τους για την οικονομική ενίσχυση της Επανάστασης, αποδεικνύοντας ότι η συμβολή της Κύπρου δεν περιορίστηκε στη θυσία των ηγετών της, αλλά αποτέλεσε ουσιαστικό μέρος της Ελληνικής Παλιγγενεσίας.
Η «9η Ιουλίου» του Βασίλη Μιχαηλίδη
Η ιστορική μνήμη της ημέρας διατηρήθηκε ζωντανή μέσα από το αριστουργηματικό ποίημα του Βασίλη Μιχαηλίδη «Η 9η Ιουλίου 1821 εν Λευκωσία Κύπρου», το σημαντικότερο ίσως έργο της κυπριακής λογοτεχνίας.
Γραμμένο στην κυπριακή διάλεκτο, το ποίημα αναδεικνύει όχι μόνο το μέγεθος της θυσίας του Κυπριανού αλλά και το συλλογικό δράμα ενός λαού που βρέθηκε αντιμέτωπος με τη βία και τις διώξεις, χωρίς όμως να εγκαταλείψει το ιδανικό της ελευθερίας.
Μια ημέρα ιστορικής μνήμης και ευθύνης
Δύο και πλέον αιώνες μετά, η 9η Ιουλίου παραμένει μία από τις σημαντικότερες επετείους του κυπριακού ελληνισμού.
Υπενθυμίζει το βαρύ τίμημα που πλήρωσε η Κύπρος για την ελευθερία, τη συμβολή της στον Αγώνα του 1821 και τη διαχρονική αξία της ιστορικής μνήμης απέναντι στις επόμενες γενιές.
Η θυσία του Αρχιεπισκόπου Κυπριανού και των εκατοντάδων Κυπρίων που εκτελέστηκαν δεν αποτελεί μόνο ένα ιστορικό γεγονός. Αποτελεί διαρκές σύμβολο αντίστασης, αξιοπρέπειας και εθνικής αυτογνωσίας.