Η μεγάλη μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού συστήματος μπαίνει πλέον στην τελική ευθεία, με την Κυβέρνηση να δηλώνει αποφασισμένη να προχωρήσει στην κατάθεση του νομοσχεδίου στη Βουλή, ακόμη και εάν δεν έχει ολοκληρωθεί η συζήτηση για τον δεύτερο πυλώνα, δηλαδή τα Ταμεία Προνοίας.
Το μήνυμα του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων Μαρίνου Μουσιούττα είναι σαφές: ο πρώτος πυλώνας δεν θα περιμένει τον δεύτερο.
Στόχος παραμένει η κατάθεση του νομοσχεδίου τον Σεπτέμβριο, ώστε η μεταρρύθμιση να μπορέσει να εφαρμοστεί από την 1η Ιανουαρίου 2027. Η σημερινή συνεδρίαση του Εργατικού Συμβουλευτικού Σώματος αποτελεί ένα ακόμη σημαντικό βήμα στη διαδικασία διαβούλευσης με τους κοινωνικούς εταίρους.
Το 60% της αύξησης μέσα στα δύο πρώτα χρόνια
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία που βρίσκονται στο τραπέζι αφορά τον τρόπο με τον οποίο θα δοθούν οι αυξήσεις στις συντάξεις.
Το σενάριο που εξετάζεται προβλέπει κατανομή της συνολικής αύξησης σε βάθος πενταετίας:
30% τον πρώτο χρόνο
30% τον δεύτερο
10% τον τρίτο
10% τον τέταρτο
20% τον πέμπτο
Με άλλα λόγια, οι συνταξιούχοι θα έχουν λάβει μέσα στην πρώτη διετία το 60% της συνολικής αύξησης.
Η επιλογή της σταδιακής εφαρμογής συνδέεται με την ανάγκη να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων και να περιοριστούν οι επιπτώσεις στους οικονομικούς δείκτες.
Ποιοι κερδίζουν περισσότερο
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στους χαμηλοσυνταξιούχους.
Σύμφωνα με τον Υπουργό, περίπου 50.000 συνταξιούχοι αναμένεται να λάβουν αύξηση μεγαλύτερη των €100 τον μήνα, ενώ για περίπου 7.000 έως 8.000 χαμηλοσυνταξιούχους η αύξηση αναμένεται να ξεπεράσει τα €200.
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα συνταξιούχου με 47 χρόνια εργασίας και σημερινή σύνταξη €504. Με τη μεταρρύθμιση, η σύνταξή του εκτιμάται ότι θα ανέλθει στα €754, δηλαδή αύξηση περίπου €250.
Το παράδειγμα αυτό δείχνει και τον βασικό στόχο της μεταρρύθμισης: οι μεγαλύτερες ποσοστιαίες αυξήσεις να κατευθυνθούν προς εκείνους που σήμερα λαμβάνουν τις χαμηλότερες συντάξεις.
Το «μικρό τσεκ» δεν εξαφανίζεται
Ένα από τα ζητήματα που προκαλούν ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι τι θα γίνει με το επίδομα χαμηλοσυνταξιούχου, το γνωστό «μικρό τσεκ».
Η κυβερνητική θέση είναι ότι το επίδομα θα συνεχίσει να καταβάλλεται σε όσους πληρούν τα κριτήρια.
Ωστόσο, καθώς η κύρια σύνταξη αυξάνεται, το ποσό του επιδόματος μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να μειωθεί.
Το κρίσιμο σημείο, σύμφωνα με τον Υπουργό, είναι ότι κανένας συνταξιούχος δεν θα καταλήξει με χαμηλότερο συνολικό μηνιαίο εισόδημα.
Για παράδειγμα, συνταξιούχος που σήμερα λαμβάνει €504 σύνταξη και περίπου €220-€230 από το «μικρό τσεκ», έχει συνολικό εισόδημα περίπου €720-€730.
Με τη μεταρρύθμιση, η σύνταξη μπορεί να αυξηθεί στα €754, ενώ το επίδομα να περιοριστεί περίπου στα €80-€90. Το συνολικό μηνιαίο εισόδημα, ωστόσο, θα διαμορφωθεί περίπου στα €820-€830.
Άρα, η αλλαγή δεν είναι απλώς λογιστική. Το ζητούμενο είναι η καθαρή βελτίωση του συνολικού εισοδήματος του συνταξιούχου.
Τα Ταμεία Προνοίας δεν μπλοκάρουν τη μεταρρύθμιση
Στον δεύτερο πυλώνα, η εικόνα είναι διαφορετική.
Η κυβέρνηση δεν περιλαμβάνει τα Ταμεία Προνοίας στο παρόν νομοσχέδιο και δεν θεωρεί την ολοκλήρωση της σχετικής διαβούλευσης προϋπόθεση για την κατάθεση του πρώτου πυλώνα.
Η αρμόδια Τεχνική Επιτροπή αρχίζει από την 1η Σεπτεμβρίου τις τακτικές συνεδριάσεις της, με τις συζητήσεις να συνεχίζονται καθ’ όλη τη διάρκεια του Σεπτεμβρίου.
Στόχος είναι, εφόσον υπάρξει συμφωνία, η συζήτηση να ολοκληρωθεί μέχρι τα μέσα Οκτωβρίου.
Το μεγάλο ερώτημα, όμως, παραμένει:
Θα είναι υποχρεωτική η συμμετοχή των εργαζομένων στα Ταμεία Προνοίας;
Η μεγάλη διαφωνία: υποχρεωτικά ή εθελοντικά;
Εδώ βρίσκεται ένα από τα δυσκολότερα σημεία της διαπραγμάτευσης.
Οι εργοδοτικές οργανώσεις τάσσονται υπέρ της διατήρησης του σημερινού εθελοντικού χαρακτήρα.
Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις, από την άλλη, υποστηρίζουν την υποχρεωτική συμμετοχή, ώστε όλοι οι εργαζόμενοι να αποκτούν έναν συμπληρωματικό πυλώνα συνταξιοδοτικής προστασίας.
Η κυβέρνηση αναζητά τη λεγόμενη «χρυσή τομή».
Και αυτό είναι ίσως ένα από τα πιο κρίσιμα κεφάλαια της συνολικής μεταρρύθμισης, καθώς αφορά όχι μόνο τους σημερινούς εργαζόμενους αλλά και το εισόδημα που θα έχουν ως συνταξιούχοι τις επόμενες δεκαετίες.
Από το 2028 νέο επενδυτικό ταμείο
Στο κυβερνητικό σχέδιο υπάρχει ακόμη μία σημαντική αλλαγή με μακροπρόθεσμο ορίζοντα.
Από την 1η Ιανουαρίου 2028 επιδιώκεται η λειτουργία νέου επενδυτικού ταμείου για τις Κοινωνικές Ασφαλίσεις.
Σε αυτό θα κατευθύνονται σταδιακά οι δόσεις αποπληρωμής του κρατικού χρέους προς το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων, ύψους €12 δισεκατομμυρίων, καθώς και μελλοντικά πλεονάσματα.
Η κυβέρνηση εξετάζει τη δημιουργία ενός μηχανισμού που θα επιτρέπει στα αποθεματικά να επενδύονται και να αποδίδουν μακροπρόθεσμα, αντί να παραμένουν απλώς ως λογιστική απαίτηση.
Για τη δομή και την επενδυτική πολιτική του ταμείου αναμένεται να αξιοποιηθεί εξειδικευμένος διεθνής οίκος, ενώ εξετάζεται μοντέλο αντίστοιχο με εκείνο του Ταμείου Υδρογονανθράκων.
Η μεταρρύθμιση δεν είναι μόνο μια αύξηση στις συντάξεις
Η ουσία της αλλαγής είναι πολύ μεγαλύτερη από το ύψος μιας μηνιαίας αύξησης.
Η κυβέρνηση επιχειρεί να αλλάξει ταυτόχρονα τον τρόπο υπολογισμού και εξέλιξης των συντάξεων, τη στήριξη των χαμηλοσυνταξιούχων, τη διαχείριση των αποθεματικών του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων και τον τρόπο με τον οποίο οι εργαζόμενοι θα εξασφαλίζουν συμπληρωματικό εισόδημα για τα χρόνια μετά την εργασία.
Το μεγάλο στοίχημα είναι να βρεθεί η ισορροπία ανάμεσα σε τρεις ανάγκες:
καλύτερες συντάξεις σήμερα, βιώσιμο σύστημα αύριο και δίκαιη μεταχείριση των εργαζομένων που θα συνταξιοδοτηθούν στο μέλλον.
Και αυτή η ισορροπία θα κριθεί πλέον όχι μόνο στο Υπουργείο Εργασίας και στο τραπέζι του κοινωνικού διαλόγου, αλλά και στη Βουλή.