Υπάρχουν συναντήσεις που καταγράφονται απλώς στην πολιτική επικαιρότητα και υπάρχουν συναντήσεις που δημιουργούν την αίσθηση ότι κάτι μπορεί να αλλάξει.
Η σχεδόν τρίωρη συνάντηση του Προέδρου της Δημοκρατίας Νίκου Χριστοδουλίδη με τον Τουρκοκύπριο ηγέτη Τουφάν Έρχιουρμαν ανήκει στη δεύτερη κατηγορία — όχι επειδή λύθηκε κάποιο από τα μεγάλα κεφάλαια του Κυπριακού, αλλά επειδή οι δύο πλευρές αποφάσισαν να καθίσουν ξανά συστηματικά στο ίδιο τραπέζι.
Και αυτό, σε μια διαδικασία που για χρόνια χαρακτηρίζεται από στασιμότητα, δεν είναι μικρό πράγμα.
Το σημαντικότερο αποτέλεσμα της συνάντησης είναι η συμφωνία για εβδομαδιαίες συναντήσεις ή και συχνότερα, εφόσον οι περιστάσεις το απαιτούν. Η απόφαση αυτή δείχνει ότι οι δύο ηγέτες θέλουν να αξιοποιήσουν το παράθυρο κινητικότητας που άνοιξε μετά την πρόσφατη παρουσία του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών στην Κύπρο.
Το ζητούμενο πλέον δεν είναι να προστίθεται άλλη μία συνάντηση στο ημερολόγιο.
Το ζητούμενο είναι να παραχθεί πολιτικό αποτέλεσμα.
Από τη στασιμότητα στην ουσία
Ο Νίκος Χριστοδουλίδης επιβεβαίωσε ότι η συζήτηση δεν περιορίστηκε σε γενικόλογες αναφορές.
Στο τραπέζι μπήκαν οι συγκλίσεις, η μεθοδολογία των συνομιλιών και τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η επιμονή της ελληνοκυπριακής πλευράς στη διαφύλαξη του διαπραγματευτικού κεκτημένου μέχρι το σημείο όπου διακόπηκαν οι συνομιλίες στο Κραν Μοντανά.
Εδώ βρίσκεται και μία από τις σημαντικότερες διαφορές προσέγγισης.
Η ελληνοκυπριακή πλευρά θέλει να αξιοποιηθεί το υφιστάμενο διαπραγματευτικό κεκτημένο και να συνεχιστεί η προσπάθεια από εκεί όπου σταμάτησε.
Η τουρκοκυπριακή πλευρά θέτει διαφορετικές παραμέτρους ως προς τη μεθοδολογία, τον χρόνο και τον τρόπο με τον οποίο θα εξελιχθεί η διαδικασία.
Και ακριβώς εδώ θα κριθεί η πραγματική πρόοδος.
Γιατί η επανέναρξη μιας διαδικασίας δεν σημαίνει αυτομάτως και επιτυχία της διαδικασίας.
Το μεγάλο στοίχημα της μεθοδολογίας
Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης έθεσε στο τραπέζι την ιδέα μιας διασταυρούμενης διαπραγμάτευσης, ώστε τα κεφάλαια να εξετάζονται συνδεδεμένα μεταξύ τους.
Η λογική είναι πολιτικά σημαντική.
Το εδαφικό δεν μπορεί να εξετάζεται αποκομμένο από το περιουσιακό. Η διακυβέρνηση δεν μπορεί να εξετάζεται ανεξάρτητα από την ασφάλεια. Τα κεφάλαια του Κυπριακού αλληλοεπηρεάζονται και η προσπάθεια επίλυσής τους απαιτεί συνολική εικόνα.
Αυτό σημαίνει ότι η νέα διαδικασία δεν μπορεί να γίνει ένα ατελείωτο «πήγαινε-έλα» πάνω στα ίδια ζητήματα.
Χρειάζεται συνολική πολιτική διαπραγμάτευση, με αλληλεξαρτήσεις, ανταλλάγματα και πραγματική προσπάθεια γεφύρωσης των διαφορών.
Και κυρίως χρειάζεται πολιτική βούληση.
Τα ΜΟΕ δεν είναι ο προορισμός
Στη συνάντηση συζητήθηκαν και τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης.
Τα οδοφράγματα, οι αγνοούμενοι, οι εγκλωβισμένοι, ζητήματα που αφορούν τις θρησκευτικές και κοινοτικές ομάδες και άλλα πρακτικά θέματα παραμένουν στην ατζέντα.
Τα ΜΟΕ μπορούν να έχουν αξία.
Μπορούν να βελτιώσουν την καθημερινότητα των πολιτών, να δημιουργήσουν κλίμα εμπιστοσύνης και να αποδείξουν ότι η συνεργασία δεν είναι θεωρητική αλλά μπορεί να παράγει απτά αποτελέσματα.
Όμως υπάρχει μια κρίσιμη προϋπόθεση:
Τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης δεν πρέπει να μετατραπούν σε υποκατάστατο της λύσης.
Ούτε πρέπει να λειτουργήσουν ως μηχανισμός που θα παγιώνει τη σημερινή κατάσταση.
Ο στόχος πρέπει να είναι ξεκάθαρος: κάθε μέτρο να μειώνει την απόσταση μεταξύ των δύο κοινοτήτων και να δημιουργεί προϋποθέσεις για μια συνολική λύση.
Η Νέα Υόρκη γίνεται το πρώτο μεγάλο ορόσημο
Ο χρόνος πλέον πιέζει.
Μέχρι τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών στη Νέα Υόρκη υπάρχει ένα συγκεκριμένο χρονικό παράθυρο μέσα στο οποίο οι δύο πλευρές μπορούν να αποδείξουν ότι η νέα κινητικότητα δεν είναι επικοινωνιακή.
Η επιστροφή της προσωπικής διπλωματίας, οι συναντήσεις των ηγετών, η παρουσία του ΟΗΕ και η επανεμφάνιση της Μαρίας Άνχελα Ολγκίν δημιουργούν ένα διαφορετικό σκηνικό.
Η Νέα Υόρκη μπορεί να αποτελέσει το πρώτο πραγματικό τεστ.
Όχι για το εάν οι δύο ηγέτες μπορούν να συμφωνήσουν σε όλα.
Αυτό θα ήταν μη ρεαλιστικό.
Αλλά για το εάν μπορούν να αποδείξουν ότι υπάρχει αρκετό κοινό έδαφος ώστε να ανοίξει ξανά ένας ουσιαστικός δρόμος προς τις συνομιλίες.
Το Κυπριακό χρειάζεται περισσότερα από καλές συναντήσεις
Η θετική αποτίμηση της συνάντησης είναι δικαιολογημένη.
Αλλά χρειάζεται προσοχή.
Η Κύπρος έχει γνωρίσει πολλές φορές στο παρελθόν περιόδους αισιοδοξίας που ακολούθησαν νέες απογοητεύσεις.
Έχει γνωρίσει συναντήσεις, δείπνα, κοινά ανακοινωθέντα, ΜΟΕ και διεθνείς πρωτοβουλίες που τελικά δεν οδήγησαν σε λύση.
Γι' αυτό και η σημερινή συγκρατημένη αισιοδοξία πρέπει να συνοδεύεται από έναν πολύ απλό κανόνα:
λιγότερα λόγια, περισσότερη δουλειά.
Η εβδομαδιαία συνάντηση έχει αξία μόνο εάν κάθε επόμενη συνάντηση οδηγεί λίγο πιο μπροστά από την προηγούμενη.
Η διπλωματία χρειάζεται χρόνο.
Το Κυπριακό όμως χρειάζεται και αποτέλεσμα.
Η ευκαιρία υπάρχει. Το ερώτημα είναι αν θα αξιοποιηθεί
Ο Χριστοδουλίδης και ο Έρχιουρμαν έχουν μπροστά τους μια ευκαιρία που δεν πρέπει να χαθεί.
Δεν χρειάζεται να προσποιηθούν ότι οι διαφορές δεν υπάρχουν.
Υπάρχουν και είναι μεγάλες.
Χρειάζεται όμως να αποδείξουν ότι μπορούν να τις διαχειριστούν μέσα από μια πραγματική διαπραγμάτευση.
Η συμφωνία για συναντήσεις κάθε εβδομάδα είναι ένα πρώτο βήμα.
Το επόμενο πρέπει να είναι πιο δύσκολο:
να αρχίσουν να μετατρέπουν τις διαφωνίες σε διαπραγματευτικά δεδομένα και τις διαπραγματευτικές δυνατότητες σε συμφωνίες.
Γιατί η Κύπρος δεν χρειάζεται άλλη μία περίοδο αναμονής.
Χρειάζεται να ξαναμπεί σε τροχιά λύσης.
Και αυτή τη φορά, το στοίχημα δεν είναι να αποδείξουν οι δύο ηγέτες ότι μπορούν να συναντιούνται.
Το ξέρουμε ήδη.
Το πραγματικό στοίχημα είναι να αποδείξουν ότι μπορούν να προχωρήσουν.